Bij het openen van de deuren beneden kwam een bijzondere combinatie aan geuren mij tegemoet: mandarijnen, kerstbrood en een rollade aan het spit. Geroezemoes en gelach boven aan de trappen van de dojo, met de klinkende stem van Marc Jongsten (zesde dan) er boven uit. Behoorlijk druk weer deze Kerst stage, zeker zo’n vijftig man op de mat. Het moesten er ook niet meer zijn, want dan zou het te vol worden. Rode grote bloemen op de grond als decor voor het portret van O’Sensei, de jaarlijkse kerststage was vandaag. Thema van de stage is de beginnersmind. We beginnen met tenkan. De meeste gedane basis beweging van aikido. “Het gaat erom dat het kopje leeg is, zodat er weer wat in kan. Een vol kopje schiet niet op. Dan kan er niets meer in. De beginnersmind gaat erover dat kopje telkens weer leeg te maken. Als een docent shiho nage voordoet, is het meestal: oohhhh, shiho nage die ken ik al. Kijk goed wat er gebeurt en laat je gedachten ergens anders. Probeer na de verplaatsing volledig stil te zijn.” Aikidoka gaan aan de slag. Het is opvallend stil bij deze aanvang. Schuifelende voetjes is eigenlijk het enige dat je hoort. Men is druk aan het oefenen met stilstaan na de beweging. “De balansverstoring is relatief, het gaat om het verschil in positie tussen uke en tori. Direct aannemen zodat tori eerst kan bewegen. Uke komt dan met een vertraging aan. De tussentijd daar moet je de beweging continueren. Voordat uke is aangekomen is tori al bezig met soto kaiten nage.”

De stagedocent zet iedereen weer aan de zijkant. “Het is een noodzaak om de technieken telkens te herhalen. De vorm is drager van de inhoud. Het is net als met een kata. Een soort mal om iets te vormen. Inhoud betekent: besluit nemen en uitvoeren. Wij moeten ook aiki creëren. Samengaan. To Blend. Dingen opgeven. Volle kopje leeg maken. Meningen en aannames weg. Ook in relatie openstaan voor wat die ander doet. De vorm is heilig, strikt, daarbinnen ga je door de herhaling iets in jezelf creëren. Ontbramen of afbramen. Dat is het hele idee van de training, anders is het gewoon een soort gym. Wij zijn bezig om onszelf te polijsten. Een deel van jezelf achterlaten. Frictieloos werken als eerste stap naar elegantie. Als noodzakelijke stap naar humane interactie. Elegantie in de omgang is belangrijk.” Marc doet het eerst snel voor waardoor de uke stopt met de aanval. Dan in een soort langzame beweging. Onderweg lijkt het wel iets te vertragen waardoor uke blijft aanvallen en daarmee haar balans verliest. “Elegantie is welgemanierdheid, waardigheid. Binnen aikido is dat een kernelement. In aikido kan je in alle levensfasen excelleren. Altijd op weg naar hoog zomer. Iemand van 70 jaar zie je niet meer rennen naar de trein. Die is ruim op tijd, die heeft geleerd. Die heeft alles op orde. En dat zie je aan de manier van bewegen, waardig. Dat speelt een belangrijke rol in aikido. Nauwkeurig werken dus.” Katatedori uchi kaiten nage ura.

“Het is alsof twee mensen verbonden zijn met een touw.” Als Marc door de klas loopt, volgt uke direct met exact dezelfde bewegingen achter hem aan. Er wordt gelachen in de zaal. “Je moet het vallen niet gebruiken als ongeluk, maar als middel. Gebruiken om de balans van de uke te verstoren. En uke geeft ondersteuning aan dat leerproces voor tori. De verbondenheid is er al. De essentie is overal hetzelfde. Het gaat om de principes, wetmatigheden waarmee we werken. Aikido is een methode om de principes te bestuderen.” Techniek wordt nu katatedori sumi otoshi waar we werken in twee groepen. Dan wisselen we van aanval en techniek. Uke valt Marc aan met shomen die het heel rustig shomen ikkyo omote uitvoert. Hij steekt zijn hand naar de buik van uke, dan omhoog en snijdt dan met zijn zwaardhand rakelings langs het hoofd van uke die snel zijn hoofd opzij gooit om niet geraakt te worden. “Het gaat om de nadruk op het samengaan. Samenzijn. Zoek die verbinding met je partner. Eerst moeten we leren om te verbinden, later leren we die verbinding plotseling te verbreken onder je eigen voorwaarden. Voeden met energie, maar bewegen met een soort ABS. Permanent contact en de rem er al licht op. Druk geven en daarin je eigen weg vinden op een elegante manier. Geen soft gedoe, maar ook geen strijd. Die uitersten kan iedereen, dat is makkelijk. Die tussenweg daar gaat het om. Het is als…”

Dan valt het even stil. Marc zoekt blijkbaar naar een woord. Je kan een speld horen vallen. “Iets wat voedend is, maar met smaak en gezond…” Weer een tijdje stil. “Worteltaart,” gooit Marc eruit. Hij twijfelt, lijkt wel. “Het is wel taart, maar ook weer niet,” zegt hij met een lichte glimlach om zijn mond. Iedereen zoekt in zijn eigen hoofd naar beelden van betekenis en ineens giert Louis het uit aan de linkerkant van de zaal. De hele zaal barst direct daarna los in een schaterend lach salvo. Een heerlijk en vrij moment zo even met elkaar. Iedereen weer hard aan het werk in het laatste deel van de stage. Daarna om vijf uur de examens. Diederik van Halsema gaat vanuit Aikido Groene Hart op. Er zijn wat bijzondere doelgroepen vandaag met de examens. Wat minder mobiele mensen, wat senioren. Voor alles is een plek bij onze dojo’s. Aikido is voor iedereen. Met trots presenteren ze hun eigen kunnen, ieder op zijn of haar eigen niveau. Daarna volgen de kyu-graden examens en als laatste de zwarte band examens. Als ik naar mijn tas loop om mijn camera te pakken, passeer ik twee bezoekers die elkaar niet kennen. Ik vang toevallig een flard op van hun gesprek. Twee mannen die kwamen kijken naar het examen van een bekende: “Goh, ik wist niet dat aikido zo populair was.” Gauw weer terug naar mijn plekje om een foto te maken. Diederik krijgt als aandachtspunt mee om nog nauwkeuriger te gaan werken en een compliment voor zijn zittende technieken! Geslaagd voor zijn zwarte band, gefeliciteerd!